Ewa Szabłowska. Sekurytyzacja – Możliwości zastosowań

Z dnia na dzień pojawia się coraz więcej obszarów zainteresowania sekurytyzacją. Brano pod uwagę m.in. możliwość sfinansowania budowy stadionu na warszawskiej Legii przez sekurytyzację wpływów z przyszłych imprez sportowych i koncertów , pan minister Szmajdziński chciał sekurytyzować majątek wojska, a pan minister Celiński chciał poddać sekurytyzacji dochody z Totalizatora Sportowego. Do tych programów niestety jeszcze nie doszło. Obecnie w Polsce największe szanse na rozwój sekurytyzacji występują w takich obszarach jak:
- bankowość hipoteczna i finansowanie budownictwa,
- ochrona zdrowia,
- samorządy,
- leasing,
- energetyka,
- infrastruktura drogowa,
- ryzyka naturalne.

Bankowość hipoteczna i finansowanie budownictwa

W Europie najczęściej sekurytyzowanymi aktywami są wierzytelności z kredytów hipotecznych. W Polsce system finansowania mieszkalnictwa w dalszym ciągu opiera się na ofercie banków uniwersalnych. Niewiele zmieniło wprowadzenie na rynek instytucji banku hipotecznego i kas oszczędnościowo - kredytowych. Kasy te nie sprawdziły się. Ich znaczenie będzie jeszcze malało z uwagi na likwidację specjalnej ulgi podatkowej związanej z taką formą finansowania zakupu mieszkania. W przeciwieństwie do kas mieszkaniowych powinna wzrastać rola banków hipotecznych. Specjalizacja tych banków w zderzeniu z coraz większymi potrzebami inwestycyjnymi polskiego budownictwa prowadzi je do rozwoju ich działalności.
Banki udzielające kredytów hipotecznych, chcąc powiększać portfele kredytowe, będą musiały odpowiedzieć na pytanie o optymalny sposób pozyskiwania kapitału na ten cel. Może się to odbywać właśnie z wykorzystaniem sekurytyzacji. Potencjał naszych banków jest wystarczająco duży, jednak do sfinansowania budowy milionów mieszkań potrzebne jest stworzenie systemu sekurytyzacji kredytów hipotecznych. Chodzi tu o rynek wtórny takich kredytów. Dzięki temu zapobiegłoby się sytuacji, w której pieniądze pożyczane przez banki na 20-30 lat pochodziłyby z depozytów krótkoterminowych.
Zakup obligacji w programie sekurytyzacji mógłby być np. podstawą ubiegania się o kredyt mieszkaniowy na preferencyjnych warunkach a same obligacje stanowiłyby jego dodatkowe zabezpieczenie.
Natomiast przedsiębiorstwa zwracają się w stronę sekurytyzacji przede wszystkim po to, by podnieść wartość swoich inwestycji w nieruchomości, zredukować koszty oraz zoptymalizować finansowanie. Przedsiębiorstwa z sektora budowlanego dzięki sekurytyzacji mogłyby podreperować swoją sytuację finansową, bowiem obecnie zatory płatnicze w budownictwie ograniczają ich płynność finansową.

Ochrona zdrowia

W ostatnim latach systematycznie pogarsza się sytuacja finansowa sektora ochrony zdrowia. Skala zadłużenia coraz większą liczbę podmiotów doprowadza niemal do zapaści finansowej. Na zadłużenie jednostek służby zdrowia przypadają zarówno należności handlowe, jak i wobec pracowników, ZUS i urzędów skarbowych. Szacuje się że połowę długów stanowią zobowiązania wobec ZUS i fiskusa. Przyczyny narastania zadłużenia to przede wszystkim spóźniona i często powierzchowna restrukturyzacja w samych placówkach, która powoduje, że ich koszty są ciągle zbyt wysokie.
Zapaść finansowa, która dotknęła sektor ochrony zdrowia, może w bardzo szybkim tempie przenieść się na współpracujące z nimi działy gospodarki. Niezbędne jest zatem znalezienie odpowiednich narzędzi, które uzdrowią tę sytuację. Jednym z instrumentów, który zaczyna być wykorzystywany do tego zadania jest właśnie sekurytyzacja. W obecnej sytuacji bowiem szpitale nie mają wielu szans, aby zdobyć pieniądze na bieżące wydatki, zarówno z kredytu jak i z jakichkolwiek innych źródeł. Z kolei brak gotówki powoduje wzrost zadłużenia, zwiększając tym samym zobowiązania placówek wobec dostawców.
Sekurytyzacja daje szpitalom realną szansę na obniżenie kosztów obsługi zadłużenia, a także czas na wnikliwą i obiektywną diagnozę przyczyn zadłużenia i podjęcie działań naprawczych. Technika ta umożliwia zamianę zobowiązań krótkoterminowych na długoterminowe: 5-, 10-letnie a nawet dłuższe. Odsunięta w czasie spłata długów szpitali wobec dostawców daje możliwość zrównoważenia przychodów i wydatków. Uwolnione środki można m.in. zainwestować w działalność podstawową placówek medycznych. Historia pokazała, że w Polsce jest zainteresowanie „szpitalnymi” obligacjami.
Bank Credit Suisse First Boston jako jeden z pierwszych przygotował program sekurytyzacji długów szpitali. Kryteria udziału w programie spełniało w ówczesnym czasie ok. 200 polskich szpitali. Program zakładał udzielenie finansowania na spłatę przeterminowanych pożyczek, które po zamianie na papiery wartościowe zostałyby sprzedane na rynkach zagranicznych. Program jednak nie został uruchomiony.
Przed sekurytyzacją długów ochrony zdrowia stoi szansa przyjęcia się na polskim rynku usług finansowych pod warunkiem, iż w ślad za nią nastąpi restrukturyzacja zadłużonych jednostek. W innym przypadku będzie to tylko odsuwanie w czasie problemów finansowych, z jakimi na co dzień walczą te jednostki.

Samorządy

Samorządy wykazują w ostatnim okresie znaczny wzrost zadłużenia a część z nich zbliża się do jego maksymalnego pułapu. Jednocześnie władze samorządów widzą konieczność rozwoju i modernizacji infrastruktury technicznej, chcą także wykorzystać fundusze unijne. Szansę rozwiązania tych problemów stanowi sekurytyzacja przyszłych wpływów (zarówno z podatków stanowiących dochód budżetów lokalnych jak i z różnego rodzaju inwestycji), czyli finansowanie pozabudżetowe.
W Polsce udział miast i gmin w lokalnym rynku kapitałowym ma nadal znaczenie marginalne, a na eurorynku mieliśmy do czynienia zaledwie z jedną niewielką emisją obligacji Krakowa i to przed kilku laty. Tymczasem samorządy, szczególnie w okresach dekoniunktury na rynkach kapitałowych, mogłyby dawać tym rynkom dodatkowe impulsy rozwojowe.
Techniki sekurytyzacyjne powinny być stosowane przez samorządy ostrożnie i zgodne ze ściśle określonym celem, inaczej ich efekt może okazać się przeciwny do zamierzonego. Może się tak zdarzyć, gdy w mocno zadłużonych miastach wpływy z tych operacji refinansują ekspansywny program wydatków publicznych. Wprawdzie w krótkim czasie płynność takich miast się poprawia, lecz po zużyciu nadzwyczajnych wpływów sekurytyzacyjnych i przy braku możliwości posiłkowania się w przyszłości określonymi przychodami budżetowymi ich pozycja fiskalna wyraźnie się pogorszy. Wyjątek stanowi sytuacja, w której sekurytyzacją objęte są przyszłe dochody z inwestycji, która będzie dopiero realizowana. Nie ma wówczas mowy o uszczupleniu przychodów budżetowych w przyszłości, gdyż bez inwestycji te przychody nie pojawią się.
Przykładem inwestycji, które można w ten sposób realizować, są:
- płatna infrastruktura komunikacyjna,
- obiekty sportowe (stadiony),
- oczyszczalnie ścieków itp.
W pewnych przypadkach sekurytyzacja może przyśpieszyć realizację przychodów budżetowych z planowanej sprzedaży aktywów komunalnych. Ma to sens wtedy, gdy władze lokalne uważają, że aktualna wycena rynkowa walorów przeznaczonych do prywatyzacji nie odzwierciedla ich rzeczywistej wartości, lecz chcą już teraz uzyskać przychody z ich przyszłej sprzedaży. Mogą wówczas dokonać emisji obligacji wymienialnych (bądź tzw. certyfikatów prywatyzacyjnych) na udziały w spółce przeznaczonej do prywatyzacji. Właściciele obligacji mają opcje ich wymiany na udziały według ustalonej z góry ceny, emitent z kolei zobowiązuje się te udziały dostarczyć, bądź wykupić obligacje w przewidzianym terminie, jeśli uzna, że w danym czasie znajdą się inwestorzy strategiczni, skłonni zapłacić cenę wyższą. Przepływy z tytułu transakcji sekurytyzacyjnych mogą w ogóle nie generować długu publicznego.

Leasing

Jeden z pierwszych programów sekurytyzacyjnych przeprowadzonych w Polsce dotyczył właśnie wierzytelności z umów leasingowych. Polskie firmy leasingowe borykające się z brakiem kapitału na prowadzenie akcji leasingowej zaczynają myśleć coraz częściej o sekurytyzacji swoich wierzytelności. Mechanizm sekurytyzacji wierzytelności leasingowych jest zbliżony do występującego w przypadku innych aktywów. Cechy szczególne tej sekurytyzacji wynikają ze specyfiki aktywów.
Umowy leasingowe charakteryzują się przede wszystkim dobrą dywersyfikacją, średnią lub niską wartością jednostkową, średnim lub krótkim czasem trwania, stabilności i względną przewidywalnością płatności. Sekurytyzacja wierzytelności leasingowych może rozwiązać problem finansowania nowych umów leasingowych w warunkach płytkich zasobów polskich banków.

Energetyka

W sektorze energetycznym również istnieją możliwości przeprowadzenia transakcji sekurytyzacyjnych. Aktywami, które mogłyby być poddane sekurytyzacji, są zobowiązania z kontraktów terminowych firm wytwórczych. Wówczas firmy te uzyskałyby możliwość obniżenia ceny energii na wolnym rynku. W rezultacie mogłoby to doprowadzić do szybszego tempa wzrostu gospodarczego.
Pierwszą próbą w sektorze energetycznym była sekurytyzacja zobowiązań z tytułu kilku kontraktów Polskich Sieci Elektroenergetycznych (PSE) . Spółka zależna PSE wyemitowała wówczas obligacje dla wierzycieli „kontraktowych”. Według Fitch Ratings program obejmował wierzytelności o wartości ok. 1,5 miliarda złotych.

Infrastruktura drogowa

Wiele kontrowersji wzbudził rządowy projekt budowy autostrad, który zakładał, że jednym ze źródeł finansowania budowy autostrad w Polsce będą wpływy z sekurytyzacji winiet drogowych. Minister infrastruktury Marek Pol pokładał duże nadzieje w tym projekcie. „W 2004 r. możemy myśleć o sekurytyzacji wpływów z winiet” – przewidywał Marek Pol. Jednak przewidywania te się nie sprawdziły. Zaniechanie programu tłumaczono tym, że sekurytyzacja, której rentowności nie da się ocenić bez analiz historycznych danych, jest dość ryzykowana dla emitenta. Instytucja, która pożyczyłaby pieniądze pod zastaw takich nieznanych wpływów, musiałaby mieć pewność odzyskania swoich środków (np. pewność, że jeśli wpływy z winiet będą niższe od oczekiwanych, to państwo podniesie ich cenę, by zapewnić zagwarantowany dochód).
Obecnie, po wprowadzeniu winiet drogowych, pojawiła się możliwość oszacowania przyszłych wpływów z tego źródła. Wizja sekurytyzacji w obszarze infrastruktury drogowej stała się dzięki temu bardziej realna.
Poza sekurytyzacją winiet drogowych rozważano również sekurytyzację przyszłych wpływów z akcyzy od paliw.

Sekurytyzacja ryzyka

Nowymi aktywami, nadającymi się do sekurytyzacji, są ryzyka ubezpieczeniowe. Zaliczamy do nich zarówno ubezpieczenia od skutków katastrof naturalnych (tzw. cat bonds, czyli obligacje katastroficzne), jak również ubezpieczenia na życie. Rozwojowi sekurytyzacji ryzyka sprzyjają malejące koszty przekształcenia produktów ubezpieczeniowych w papiery wartościowe. Sekurytyzacja ryzyk pozwala na przeniesienie ich poza tradycyjny rynek asekuracyjny, którego wielkość okazała się niewystarczająca.
Natomiast poważnym problemem, z którym boryka się obecnie handel opcjami katastroficznymi, jest bardzo niski poziom obrotów tego rynku. Powoduje to trudności w znalezieniu partnera do żądanej transakcji.
Sekurytyzacja ryzyk jest jednak oddzielnym tematem, gdyż aktywa brane w niej pod uwagę znajdują się poza obszarem instrumentów finansowych. Przeprowadzając analizę tego obszaru sekurytyzacji trzeba mieć na uwadze jego specyficzne cechy i odmienny charakter.

Zakres potencjalnych aktywów, które można sekurytyzować jest praktycznie nieograniczony. Poza w/w obszarami rozważano w Polsce także sekurytyzację kredytów dla małych przedsiębiorstw, sekurytyzację kredytów konsumpcyjnych, sekurytyzację przyszłych opłat dokonanych np. przez abonentów telefonii komórkowej, czy też należności czynszowe. Dużym krokiem na drodze do upowszechnienia się sekurytyzacji w Polsce są pierwsze programy sekurytyzacji wierzytelności bankowych. Można je potraktować jako zapowiedź zmian na polskim rynku finansowym.

Copyright © 2010 Zakład Ekspertyz Gospodarczych - projekt i wykonanie